อย. คืออะไร สำคัญอย่างไร และสินค้าประเภทไหนต้องมีเครื่องหมาย อย.

เวลาที่เราเลือกซื้ออาหาร อาหารเสริม เครื่องสำอาง  หรือผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ต่าง ๆ เชื่อว่าหลายคนคงจะต้องเคยเห็นเครื่องหมาย อย. ปรากฎอยู่บนสินค้าอยู่บ่อย ๆ จนกลายเป็นเหมือนสิ่งที่ช่วยให้เรารู้สึกมั่นใจขึ้นมาโดยอัตโนมัติ แต่เคยสงสัยกันไหมว่าเครื่องหมาย อย. ที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนั้น จริง ๆ แล้วมันคืออะไร? การมีเครื่องหมายนี้บนผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ มันช่วยการีนตีเรื่องคุณภาพและความปลอดภัยได้มากแค่ไหน? และสินค้าทุกชนิดจำเป็นต้องมีหรือไม่? วันนี้เราจะพาทุกคนไปหาคำตอบพร้อมกัน

อย. คืออะไร มีหน้าที่อะไร?

สำหรับ อย. ย่อมาจาก สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (Food and Drug Administration) เป็นหน่วยงานภายใต้กระทรวงสาธารณสุข ที่มีหน้าที่หลักในการดูแลและคุ้มครองผู้บริโภคเพื่อให้มั่นใจว่า อาหารหรือผลิตภัณฑ์สุขภาพที่กำลังวางขายในท้องตลาด มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน และปลอดภัยต่อการอุปโภคบริโภค

ส่วนหน้าที่ของ อย. ไม่ใช่แค่การออกเลขหรือเครื่องหมายเท่านั้น แต่ครอบคลุมตั้งแต่การตรวจสอบผลิตภัณฑ์ก่อนออกสู่ตลาด ควบคุมการผลิต การนำเข้า และการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ให้เป็นไปตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังติดตามและกำกับดูแลหลังออกสู่ตลาด ด้วยการสุ่มตรวจวิเคราะห์สินค้าที่วางขายจริงว่ายังได้มาตรฐานเดิมหรือไม่

ขณะเดียวกัน อย. ยังกำกับและควบคุมไม่ให้มีการใช้คำโฆษณาเกินจริง หรือหลอกลวงผู้บริโภค พร้อมกับดำเนินบทบาทในการเป็นหน่วยงานทีให้ข้อมูลที่ถูกต้องแก่ประชาชนในการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์สุขภาพ พูดง่าย ๆ คือ เครื่องหมาย อย. เปรียบเสมือนใบเบิกทางที่ยืนยันว่าผลิตภัณฑ์นั้น ๆ ผ่านการตรวจสอบมาตรฐานเบื้องต้นแล้วว่า “ปลอดภัย” ไม่ใช่สินค้าเถื่อนที่ผสมสารอันตราย ทั้งก่อนวางขายและหลังวางขายนั่นเอง

สินค้าประเภทใดบ้างที่ต้องมีเครื่องหมาย อย. ?

อย่างไรก็ตามไม่ใช่ว่าสินค้าทุกชนิดที่จำหน่ายอยู่ในประเทศไทยจะต้องขออนุญาตใช้เครื่องหมาย อย. ติดอยู่บนฉลากของผลิตภัณฑ์ ยกตัวอย่างเช่น พวกเสื้อผ้าหรือเครื่องใช้ไฟฟ้านั้นจะมีมาตรฐาน มอก. แทน แต่สำหรับผลิตภัณฑ์ที่ใช้บริโภค หรือ “กิน” และผลิตภัณฑ์สำหรับอุปโภค หรือ “ใช้” กับร่างกายโดยตรง จะถูกแบ่งกลุ่มการควบคุมโดย อย. ดังนี้:

• อาหารและเครื่องดื่ม: ตั้งแต่น้ำดื่ม ขนมขบเคี้ยว อาหารสำเร็จรูป ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไปจนถึงอาหารเสริม โดยจะมีเลขสารบบอาหาร (เลข อย.) บนฉลาก

• ยา: ทั้งยาแผนปัจจุบันและยาแผนโบราณ (ต้องมีการขึ้นทะเบียนตำรับยาก่อนจำหน่าย)

• เครื่องสำอาง: ครีมบำรุงผิว เซรั่ม หรือครีมกันแดด แม้ปัจจุบันจะไม่มี “เลข อย.” ในวงกลมเหมือนอาหาร แต่ต้องมี “เลขที่ใบรับจดแจ้ง” ระบุบนฉลากชัดเจน

• เครื่องมือแพทย์: ตั้งแต่ถุงมือยาง หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ เครื่องวัดความดัน เครื่องตรวจน้ำตาล หรืออุปกรณ์ปลูกผม ไปจนถึงเครื่องมือผ่าตัดขนาดใหญ่

• วัตถุอันตรายที่ใช้ในบ้านเรือน: เช่น ผลิตภัณฑ์กำจัดแมลง น้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำยาฆ่าเชื้อ

• วัตถุเสพติด (ที่ใช้ทางการแพทย์): เช่น ยานอนหลับ หรือสารระงับประสาทบางประเภท

อย. รับรองมาตรฐานสินค้าทางการแพทย์ได้ไหม?

คำถามที่พบบ่อยก็คือ อย. สามารถรับรองมาตรฐานสินค้าทางการแพทย์ได้หรือไม่? คำตอบของคำถามนี้ก็คือ ได้และต้องทำอย่างเคร่งครัดด้วย สำหรับเครื่องมือหรืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่จะนำมาใช้ในโรงพยาบาลหรือจำหน่ายทั่วไป จะต้องผ่านการตรวจสอบจากกองควบคุมเครื่องมือแพทย์ของ อย.

โดยมีการแบ่งระดับความเสี่ยงตามประเภทสินค้า เช่น เครื่องวัดความดัน ชุดตรวจ ATK หรือแม้แต่ซิลิโคนเสริมความงาม หากไม่มีการรับรองจาก อย. สินค้าเหล่านั้นจะถือว่าผิดกฎหมายและเสี่ยงต่อการใช้งานเป็นอย่างมาก

มาตรฐาน อย. คืออะไรและสำคัญอย่างไร?

การที่ผลิตภัณฑ์หนึ่งชิ้นจะได้รับเครื่องหมาย อย. ไม่ใช่แค่การเดินไปขออนุญาตแล้วจบ แต่ต้องผ่านการตรวจสอบหลายมิติ ลองนึกภาพว่าถ้าไม่มี อย. คอยคัดกรอง เราอาจจะซื้ออาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโรค หรือใช้เครื่องสำอางที่ทำให้หน้าพังได้โดยไม่รู้ตัว มาตรฐานดังกล่าวจึงสำคัญในแง่มุมต่าง ๆ ดังนี้

1. ความปลอดภัยจากสารปนเปื้อน ช่วยคัดกรองสินค้าที่มีส่วนผสมของสารต้องห้าม เช่น สารปรอทในครีม หรือสารไซบูทรามีนในอาหารเสริมลดน้ำหนักที่มักพบเป็นข่าวบ่อย ๆ

2. มาตรฐานการผลิต (GMP) โรงงานที่ผลิตสินค้าต้องมีสุขลักษณะที่ดี มีขั้นตอนการผลิตที่สะอาดและตรวจสอบได้อย่างชัดเจน

3. ความน่าเชื่อถือของสรรพคุณ ลดโอกาสการถูกหลอกลวงจากโฆษณาที่อ้างว่า “รักษาได้สารพัดโรค” หรือ “เห็นผลทันที” หรือ “การันตีใน 7 วัน” ซึ่งมักพบในสินค้าที่ไม่ได้มาตรฐาน

4. การติดตามผลเมื่อเกิดปัญหา หากใช้สินค้าแล้วเกิดผลข้างเคียง เลข อย. จะช่วยให้เจ้าหน้าที่สืบหาแหล่งผลิตและระงับการจำหน่ายผลิตภัณฑ์นั้น ๆ ได้อย่างรวดเร็ว

วิธีตรวจสอบเลข อย. ให้ชัวร์ก่อนจ่ายเงิน

1. ตรวจสอบผ่านเว็บไซต์หรือ Line: โดยเข้าไปที่เว็บไซต์ของ อย. (oryor.com) หรือเพิ่มเพื่อนใน Line @FDAThai เพื่อกรอกเลข 13 หลักแล้วตรวจสอบ

2. เช็กข้อมูลให้ตรงกัน: ชื่อผลิตภัณฑ์ แบรนด์ และผู้ผลิต ที่ปรากฏในระบบต้องตรงกับข้อมูลบนกล่องหรือแพ็คเก็จสินค้า

3. สังเกตลักษณะเครื่องหมาย: ต้องชัดเจน ไม่เลอะเลือน และมีเลขรหัสระบุอยู่ภายในกรอบครบถ้วน

4. ดูสถานะการอนุญาต: บางครั้งเลขอาจจะเคยมีอยู่จริง แต่ “ถูกยกเลิก” หรือ “หมดอายุ” ไปแล้ว ต้องตรวจสอบสถานะปัจจุบันด้วย

สัญญาณเตือนที่ควรระวัง!

อย่างไรก็ตามแม้สินค้าจะมีเลข อย. แปะอยู่ แต่ก็ควรจะต้องระมัดระวังหากพบสิ่งผิดปกติเหล่านี้บนสินค้าหรือผลิตภัณฑ์

• เลข อย. ปลอม: อาจสุ่มเลขขึ้นมาเอง หรือเอาเลขของผลิตภัณฑ์อื่น ๆ มาแปะแทน เช่น เอาของน้ำดื่มมาแปะในอาหารเสริม

• โฆษณาเกินจริง: เช่น “กินแล้วขาวใน 3 วัน” หรือ “รักษาโรคมะเร็งหายขาด” ต่อให้มี อย. จริง แต่โฆษณาแบบนี้ก็ถือว่าผิดกฎหมาย

• ราคาถูกจนน่าสงสัย: สินค้าบางประเภทมีต้นทุนการผลิตและค่าตรวจสอบมาตรฐาน หากราคาถูกเกินไปอาจเป็นของปลอมที่ทำเลียนแบบของได้มาตรฐาน

• ไม่มีที่อยู่ผู้ผลิตชัดเจน: สินค้าที่ได้มาตรฐานต้องระบุแหล่งผลิตหรือผู้นำเข้าบนฉลากอย่างโปร่งใสและชัดเจน

สรุป

อย. คือ เครื่องหมายพื้นฐานที่สำคัญที่สุดในการการันตีความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์สุขภาพ การเลือกซื้อสินค้าที่มีการรับรองอย่างถูกต้องจะช่วยลดความเสี่ยงจากการได้รับสารอันตรายและผลข้างเคียงที่ไม่คาดคิด อย่างไรก็ตาม อย. เป็นเพียงมาตรฐานความปลอดภัยขั้นต้นเท่านั้น ผู้บริโภคอย่างเราก็ยังคงต้องพิจารณาความเหมาะสมในการใช้งาน ว่าผลิตภัณฑ์นั้นเหมาะสมกับตนเองหรือไม่รวมถึงควรศึกษาข้อมูลผลิตภัณฑ์ควบคู่ไปด้วยเสมอ

มาตรฐาน อย. ไม่ใช่เครื่องการันตีว่าสินค้านั้น “ดีที่สุด” หรือ “อร่อยที่สุด” แต่เป็นเครื่องยืนยันว่าสินค้านั้น “ปลอดภัยเพียงพอ” ที่เราจะนำมาใช้กับร่างกายนั่นเอง